É esta a parroquia máis o norte do concello e esta formada polos lugares de Barbeira, Devesa, Fraguas, Vilalén e Tomonde.

A igrexa parroquial de Sta. María é a obra máis importante desta parroquia, terra de mestres de cantería recoñecidos po lo mundo enteiro, e que deixaron aquí e fora obras de moito mérito. Así, Álvarez Lois foi mestre de obras do convento de Santa Espina en León, Os irmáns Baltasar Gamallo construíron a capela maior da catedral de Ourense, e Xosé María Fondós traballou na reconstrucción das murallas de Ávila.

Igrexa parroquial de Tomonde.  (Foto: Guía Turística)

A Igrexa, a única parcialmente románica de todo o concello, remata cunha torre de tres corpos e esta rodeada polo cemiterio, onde tamén se conservan labras de importancia. Perto dela, no monte, ten un cruceiro que se arrodea nas procesións.

Na parroquia conservanse restos de varias "eiras dos mouros", no monte que linda con Forcarei, onde se macicaba o trigo. 

 

Modificada por derradeira vez o 16/01/2006
(C)  Manuel Cerdeira Taboada
webmaster@terrademontes.com